Η μεταρρύθμιση δεν είναι εύκολη υπόθεση. Πολλές χώρες ξεκινούν φιλόδοξα, λίγες όμως πετυχαίνουν ορατά αποτελέσματα. Κατά τις προηγούμενες τέσσερις δεκαετίες, χώρες με μικρές ανοικτές οικονομίες όπως η Δανία, η Ολλανδία, η Ιρλανδία, η Εσθονία, η Πορτογαλία και η Κύπρος πέτυχαν εντυπωσιακά αποτελέσματα στην οικονομία τους εφαρμόζοντας κάποιες κοινές μεταρρυθμιστικές συνταγές. Μελετώντας τες, αντλούμε 10 χρήσιμα διδάγματα:

*Του Παναγιώτη Λιαργκόβα

  1. Είναι λάθος να πιστεύει κανείς ότι η κοινωνική συνοχή θυσιάζεται στο «βωμό των μεταρρυθμίσεων». Χώρες της Βόρειας Ευρώπης συστηματικά έχουν καλύτερες επιδόσεις σε δείκτες ανισότητας και φτώχειας σε σύγκριση με άλλες χώρες της Νότιας Ευρώπης.

  2. Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να έχουν «συνέχεια». Στις πλέον επιτυχημένες περιπτώσεις, το ίδιο μείγμα πολιτικής συνεχίστηκε αδιάκοπα για 2 δεκαετίες ανεξάρτητα από την ιδεολογική ταυτότητα των κυβερνώντων. Αυτό βέβαια προϋποθέτει συνεχή διάλογο, επικοινωνία και διαβούλευση της κυβέρνησης με όλο το πολιτικό φάσμα και τους κοινωνικούς φορείς ώστε να κατανοήσουν ότι βασικό μέλημα μιας κυβέρνησης μεταρρυθμίσεων είναι η αποκομιδή κερδών για ολόκληρη την κοινωνία και όχι για τους λίγους.

  3. Επιτυχημένες μεταρρυθμίσεις (σε σχέση με την επίπτωση στο ΑΕΠ) είναι αυτές που βασίζονται σε συνέργειες.

  4. Η δημιουργία ανεξάρτητων αρχών για την προώθηση συγκεκριμένων μεταρρυθμίσεων ή για την παροχή στοιχείων έπειτα από αντικειμενική ανάλυση, φαίνεται ότι βοηθά την υιοθέτηση των μεταρρυθμίσεων.

  5. Η δημιουργία και ανάδειξη νέων ομάδων πίεσης ή θεσμών προς την κατεύθυνση των μεταρρυθμίσεων είναι χρήσιμη όταν δεν υπάρχει ευρεία κοινωνική συναίνεση για το αντικείμενο της μεταρρύθμισης.

  6. Η ύπαρξη «μεταρρυθμιστικής εντολής» από το εκλογικό σώμα είναι αποφασιστικός παράγοντας επιτυχίας των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

  7. Ο «εκλογικός κύκλος» φαίνεται ότι επηρεάζει την πολιτική βούληση να επιχειρηθούν μεταρρυθμίσεις καθώς στο τέλος της θητείας τους οι κυβερνήσεις θεωρητικά αποφεύγουν τις μεταρρυθμίσεις. Εξαιρέσεις μπορούν να υπάρξουν όταν η κυβέρνηση θέλει να δείξει ότι ανταποκρίνεται στις εξαγγελίες του προεκλογικού της προγράμματος ή όταν η απερχόμενη κυβέρνηση θέλει να δεσμεύσει τη μελλοντική κυβέρνηση.

  8. Η βαθμιαία υλοποίηση μεταρρυθμίσεων αποδίδει περισσότερο σε σχέση με την επιδίωξη ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων όπου δεν έχουν διαμορφωθεί οι κατάλληλες συνθήκες υλοποίησης τους.

  9. Η συνοχή της κυβέρνησης είναι καθοριστική και αποτελεί σημαντικότερο παράγοντα επιτυχίας από το μέγεθος της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας της κυβέρνησης ή από την κατάσταση της αντιπολίτευσης.

  10. Το καταλληλότερο χρονικό διάστημα προώθησης των μεταρρυθμίσεων είναι αμέσως μετά την εκλογική αναμέτρηση όταν η «λαϊκή εντολή» είναι νωπή.


*Ο Παναγιώτης Λιαργκόβας είναι Συντονιστής του ΓΠΚΒ και Καθηγητής του Παν/μίου Πελοποννήσου